Krak Król Wandali

KrakKorsiko, król Wandali od 405 do 407 n.e. Król Wandalów, zwany Gondeguslus, Crocco lub Corisco, ur. ok. 360, na terenie obecnych Węgrzech, zmarł ok. 406- 407 n.e. Ze względu na niejasne pochodzenie mógłby stanowić nową linię,  wg Uphagena i Nugenta jest władcą Cracco, wymienionym w zachodnioeuropejskich rocznikach ok. 413 r. Pierwszy raz został opisany przez średniowiecznego kronikarza Wincentego Kadłubka.




krak


Rysynek 1. Alessandro Guagnini, Sarmatiae Europeae Descriptio, Spira, 1581, cc wikimedia


za: Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiéy: o pisarzach …, str. 497 Autorzy Józef Maksymilian Ossoliński (hrabia)


Podział Wandali. Corsico królem części ludu która nie wyemigrowała. Następuje wg T. Nugenta podział Wandalii. Jedna część społeczności wywędrowuje poza ziemie obecnej Polski, inna pozostaje na miejscu. Poniżej- z Augusta Bielowskiego

wg A. Bielowski, „Wstęp krytyczny …”

Podział królestw

Wandalowie i mieszanki ludów dzielą się na dwie grupy. Jedna pozostaje. Inna emigruje. Godigisel, Godegisel (lat. Godigisclos, Godegisilus[1] 359-406) do drugi z królów Wandalów, wg Nugenta wyemigrował z częścią społeczeństwa. Zginął w bitwie w czasie forsowania przez Wandalów Renu. Jego następcą wśród emigrantów został syn, Gunderyk, który doprowadził część emigrantów do Hiszpanii. Jego drugim synem był Genzeryk, jeden z najwybitniejszych władców emigrantów wandalskich.

Kim byli Alanowie? Alanowie (Halanowie, Tanaitowie lub Asowie, gr. Αλανοί, Αλαννοί) to sarmacki lud pochodzenia indoirańskiego.

Etymologia. Według Wojciecha Skalmowskiego od irańskiego aryana „aryjski” ⇒ *allan ⇒ oset. allon/аллон, gr. Αλανοί, z regularnym przejściem ry ⇒ ll i późnym a ⇒ o przed nosówką.

Aleksander Tyszyński tak pisał[16]:

Polska nie nazwaną została od pola; kraj o którym jego kronikarz lszy mówił, iż był cały lasami okryty: “Polonia regio est nemorosa.” Gall, nie mógł być nazwanym od pola. Gdy więc pierwiastkiem wyrazu Polska, Polacy nie jest dźwięk ‘pole’, być musi przyimek ‘po’, który też był powszechnym u Słowian w odcienianiu imion właściwych (Po-morze, Po-lesie, Po-dole, Po-łowcy, Po-labij itp). […] I nazwiska: Podlasie Pod-Lachią a Polesie Po-Lechią (‘po’ ma tu znaczenie od zewnętrznego względu) zapewne oznaczają; pierwiastkiem bowiem tych nazwisk nie mógł być ‘las’. Jako leżąca za ‘lasem’ przy ‘lesie’ pod ‘lasem’, może się uważać wioska, miasto (Zalesie, Przyborze, Podhajce itp), ale nie cała prowincya, sama zwłaszcza w lasy obfitująca.

Etymologicznie, mogliby od tej nazwy wywodzić się Polanie (Po- Alanie, Palanie). Najstarsza wzmianka o Polanach/Polsce wyszła w latach 998-999 spod pióra Jana Canapariusa, opata rzymskiego klasztoru św. Bonifacego i Aleksego, wspominająca o Sobiesławie (Sobieborze) Sławnikowicu, który zbrojnie wyruszył cum Bolizlauo Palaniorumduce(Vita I).Część źródeł wskazuje że się osiedlili na terytoriach Panonii i obecnej Polski. Oto, w kronikach znaleźliśmy wzmiankę wiążącą toponim Krakowa i imię władcy ze związkiem Wandalów- Alanów. Należy pamiętać, że istniało szereg władców o tym imieniu, a średniowieczne polskie kroniki wyliczają trzech.

413 n.e. Wandale Alanie pod wodzem Krukiem, Craco, księciem Krakowa, Cracovie, pustoszyli Gallię. (za: Przegląd poznański, Tom 19, s. 362)

Z tego zródla wyniklo po kronikach pózniejszych dosyc odmçtnych powtarzan które wywolaïy i niemaío poszukiwañ i rozpraw historyeznyeh i niewiele owocu przynoszacych. Za Fredegarem poszedí doslownie okolo r 1008 Aimonjus Crochus de gestis Francorum III 1 aw ХIII wieku okolo roku 1246 Alberik monachus trium fontium opactwa de Troisfontaine w djecezji Chalón w Szampanji, upewnia ze roku 413 quaedam pars Vandalorum cum Alanis Gallias infestavit duce Craco qui fuit dux Cracoviae. (cytat z: Polska wiekow srednich: czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych …, Tom 1, str. 223, Autorzy) Joachim Lelewel)

Historia przyłączenia się Alanów

Alanowie w  374/375 zostali podbici przez Hunów, do których musieli się przyłączyć. Razem z Hunami wyparli Ostrogotów ze wschodniej Europy. Część Alanów jednak uciekła przed Hunami i w 380 r. została osiedlona przez cesarza Gracjana w Kotlinie Panońskiej (wraz Gotami i Hunami)[7]. Prawdopodobnie to ta część Alanów (według innej hipotezy chodziło o Alanów służących wraz z Hunami w armii rzymskiej) zawiązała koalicję z Wandalami, stąd też wyruszyli na podbój Galii, według Jordanesa na wezwanie Stylichona (co uważane jest za pomówienie powtórzone później przez św. Hieronima) jednak w innym miejscu (Get. c.161) ten sam autor podaje, że przyczyną była obawa przed Gotami.

Uważa się, że za Alanami, którzy wyprawili się na zachód kryli się w większości Jazygowie (Alanowie byliby tu nazwą albo nadrzędną nazwą konglomeratu plemion, albo nadrzędną nazwą etniczną, lub nazwą plemienia rządzącego, albo nazwą nośną; wzbudzająca szacunek, strach etc., używaną celowo podobnie inne typu Goci, Awarowie etc.).

Epoka księcia Craco?

W 402 r. Klaudian wspomina o wojskach posiłkowych z Windelicji i Noricum ściągniętych do walk z Wizygotami Alaryka w Recji (pod Pollentia), obok Wandalów wspomina również Alanów. Prawdopodobnie Wandalowie-Hasdingowie wyruszyli ze swych siedzib w dorzeczu górnej i środkowej Cisy wraz Alanami posuwając się na zachód wzdłuż limesu rzymskiego, po drodze przyłączyli się do nich Swebowie (to pojęcie również ogólne, odnoszące się do niejednego ludu germańskiego) – Kwadowie (jednak mogli to być również inni Swebowie ze środkowych Niemiec, którzy dołączyli później, tak jak Wandalowie-Silingowie). Według Salwiana z Marsylii (De gubernetione Dei) najeźdźcy skierowali się początkowo przeciwko prowincji Germania Superior (Germania Prima), następnie opanowali regio Belgarum i wreszcie Akwitanię.

W noc sylwestrową (data ta podana przez Prospera z Akwitanii budzi sporo zastrzeżeń) 406 roku przekroczyli wraz z Wandalami i Swebami (Swewami) zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji[8] i Wormacji, a więc w pobliżu ujścia Menu do Renu. Z tym związana jest wzmianka o księciu Craco, i pojawia się toponim Cracoviae- opis tej wzmianki zamieszczony jest powyżej.

O wojskowym znaczeniu Alanów dla koalicji z Wandalami i Swebami (ale i wiarołomności części tego ludu) świadczy cytat Grzegorza z Tours z zaginionego dzieła Renatusa Frigeritusa, który podaje, że część Alanów pod wodzą Goara zdradziła i przeszła na stronę wroga, druga zaś pod wodzą Respendiala walczyła u boku Wandalów. Ze względu na niewielkie siły Rzymian na Renem (według Notitia Dignitatum odcinek od Trewiru do Moguncji broniło 11 niewielkich rzymskich garnizonów piechoty podległych duksowi Moguncji) ich sojusznikiem okazali się Frankowie: W tym czasie król Alanów Respendial oddalił się od Renu, gdy Goar przystąpił wraz ze swoim wojskiem do Rzymian, podczas gdy Wandalowie stoczyli bitwę z Frankami. Gdy ich król Godegisel zginął i prawie 20 tys. ludzi poległo w jednej bitwie, łatwo mógłby cały lud Wandalów zostać starty, gdyby im we właściwej chwili Alanowie z całą swą potęgą nie przybyli na pomoc.

Orozjusz potwierdza, że rozstrzygająca bitwa rozegrała się na prawym, wschodnim brzegu Renu (Francos proterunt, Rhenum transeunt, Gallias invadunt – Franków zdeptali, Ren przekroczyli, Galię najechali), a po niej pustoszyli Galię prawie 3 lata, od stycznia 407 r. do października 409 r.,a następnie przekroczyli w roku 409 Pireneje i zaczęli podbój Hiszpanii[9], jednak część Alanów osiedliła się nad środkową Loarą w Galii gdzie pozostali Burgundowie i Frankowie[10] (w 440 r. części Alanów nadano ziemię w okolicach miasta Valentia nad Rodanem; obecnie Valence; a dwa lata później innej grupie nadano prowincję Galia Ulterior[11]).

Odejście z Galii Jordanes tłumaczy strachem przed Wizygotami, jednak wymarsz Wandalów, Alanów i Swebów kilka tygodni po żniwach 409 r. może sugerować, że powodem mogły być przeczuwane problemy aprowizacyjne, jeżeli plony, zwłaszcza w okresie wojen i najazdów nie były pomyślne.

Antyczne władztwo Gracha

Granice jego państwa w opisie Bielowskiego na podstawie źródeł przytoczonych pod tekstem rozpościerały się od Adriatyku aż do tego punktu Dunaju gdzie była “Myzya dolna”, poźniej Bułgaria, odtąd zaś sięgały do górnej Panonii i do granic Noryku, co może sugerować że obejmowało też ziemie obecnej Polski.

Kadłubek rozpoczyna swój wykład o Kraku w momencie zakończenia wojny z Rzymianami, po której przodkowie obecnych mieszkańców ziem polskich- najprawdopodobniej już wówczas Słowianie Ilyryjscy-  mieli wybrać Kraka na księcia. Następnie pojawia się opis plemienia, które jako jedyne mogło się wówczas mierzyć z naszymi przodkami – Gallów. Mieli oni wkroczyć do Panonii, ojczyzny dawnych Słowian, z czego kronikarz Wincenty wnioskuje walki z Gallami.

Mieszkańcy ówczesnego królestwa potrzebowali władcy. Gdy Krak powrócił do Polski z Karyntii lub Karuntum, (gdzie był w niewiadomym celu, być może na wyprawie wojennej), zebrał wszystkich na wiecu. Na zebraniu udało mu się zdobyć zaufanie społeczeństwa, miał podobno powiedzieć – “tym samym świat bez słońca – co państwo bez króla”.

I w ten sposób Krak został wybrany królem. W przekazie kronikarza Wincentego imię Kraka zostało zlatynizowane do formy “Gracchus”. Możliwe jest, iż Kadłubek chciał przyrównać Kraka do słynnego ustawodawcy i opiekuna obywateli, Rzymianina Tyberiusza Gracchusa. Duże znaczenie ma również fakt, iż pierwsze wzmianki o Kraku pojawiają się w kronice Kadłubka, gdy opisuje on walki ówczesnych Słowian z Rzymianami. Po walkach  Słowianiemieli zająć pewne miasta w których ustanowili własnych namiestników. Z dalszego przebiegu opowiadania wynika, że Krak nie miał nadrzędnej pozycji plemiennej, po walkach z Rzymianami został wybrany księciem, co jednak prawdopodobnie miało się równać pozycji równej namiestnikom.

Jedną z pierwszych czynności jakie miał zrobić Krak po wybraniu go na władcę było wprowadzenie nowego prawa. “Tak więc powstał zawiązek naszego prawa obywatelskiego i nastały jego narodziny”. Następnie kronikarz dodał, iż prawo miało się opierać na zniesieniu niewoli i niesprawiedliwości. Bardzo przypomina to poczynania Tyberiusza Grakchusa. Kadłubek pierwszy raz użył terminu Polska po zakończeniu działania ustawodawczego Kraka. Miał on doprowadzić kraj do “świetnego rozkwitu”.



Ilustracja 2- przedstawiająca Krakusa/Kraka I. źródło: Chronica Polonorum.


Craco w opisie Jana Uphagena

Jan Uphagen (ur. 1731, zm. 1802) to polski bibliofil, który zebrał ponad 14 tys. książek, przeważnie o profilu humanistycznym, odzwierciedlających tendencje oświeceniowe. W Gdańsku pełnik funkcję rajcy miejskiego i ławnika. Opisał Craco jako władcę Lechici Imperii. Jest to chyba napoprawniejszy pod względem jakości opis tego okresu.



Parerga historica Autorzy Johann Uphagen

Opr. A Fularz na podst. Wikipedii i literatury:

  1. -The History Of Vandalia: Containing The Ancient And Present State Of …, Tom 1

    Autorzy Thomas Nugent- fragmenty książki

  2. Parerga historica Autorzy Johann Uphagen- fragmenty książki oraz fragmenty z Augusta Bielowskiego (Wstęp krytyczny do dziejów Polski…)

  3.  Romuald Wojna, Wielki świat nomadów. Między Chinami i Europą, Warszawa 1983, s. 77-79.

  4.  Otto J. Maenchen-Helfen, The Yüeh-chih Problem Re-examined, [w:] „Journal of the American Oriental Society 1945”, s. 78.

  5.  Arrian’s Array against the Alans/Arrianou ektaxis kata Alanoon.

  6.  Tadeusz Sulimirski, Sarmaci, Warszawa 1979, s. 123-124.

  7.  Marcin Pawlak, Konflikty Rzymian z barbarzyńcami nad Renem w latach 365-425, [w:] Stanisław Turlej (pod red.), Barbarzyńcy u bram imperium, Kraków 2010, s. 80.

  8.  Encyklopedia historyczna świata. T. I. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1999, s. 425. ISBN 83-85909-51-6.

  9.  Jerzy Strzelczyk, Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 2005, s. 79-87, ISBN 83-06-02964-X.

  10.  Benedykt Zientara, Historia powszechna średniowiecza, Warszawa 2008, s. 32, ISBN 978-83-7436-148-4.

  11.  Ian Wood, Królestwa Merowingów, Warszawa 2009, s. 20-21.

  12.  Marek Wilczyński, Gocja czy Romania? Migracje Wizygotów, Wandalów i Burgundów w V w n.e. oraz stosunek ich władców do administracji i ludności rzymskiej, [w:] Maciej Salamon, Jerzy Strzelczyk (pod red.), Wędrówka i etnogeneza w starożytności i w średniowieczu, Kraków 2010, s. 181-183, ISBN 978-83-88737-69-5.

  13.  Daniel Gazda, Cesarstwo rzymskie i barbarzyńcy, Warszawa 2007, s. 205.

  14.  Lew Gumilow, Dzieje dawnych Turków, Warszawa 1972, s. 38-39, 49.

  15.  Maria Miśkiewicz, Europa wczesnego średniowiecza. V-XIII wiek, Warszawa 2008, s. 60-61, ISBN 978-83-7436-170-5.

  16. Aleksander Tyszyński, Uwagi nad pismem p. Maciejowskiego “Pierwotne Dzieje Polski i Litwy” [w:] Biblioteka Warszawska. Pismo poświęcone naukom, sztukom i przymysłowi., Warszawa 1848 r., s.576-577 

The History Of Vandalia: Containing The Ancient And Present State Of …, Tom 1 Autorzy Thomas Nugent


 

A Biographical Peerage of the Empire of Great Britain: In which …, Volume 1 By Sir Egerton Brydges

Royal Genealogies, Or the Genealogical Tables of Emperors, Kings and Princes By James Anderson


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s