Wandalowie

Vandals


Wandalowie (w źródłach jako: Vandali lub Vandili) – starożytny →lud germański, którego pierwotne siedziby znajdowały się na ziemiach dzisiejszej Polski, identyfikowany ze społecznością →kultury przeworskiej. Informacje o pochodzeniu i najdawniejszych dziejach W. w pracach historyków starożytnych są bardzo skromne i dotyczą jego późniejszej historii, głównie związanej z obecnością na terenie Afryki. Najwcześniejsze wzmianki na temat W., odnoszące się do I w. po Chr., zawdzięczamy Pliniuszowi Starszemu (Naturalis Historia, IV, 99) i Tacytowi (Germania, § 2). Na ich podstawie można przypuszczać, że już w tym czasie W. stanowili duży lud lub związek plemienny, zamieszkujący tereny zachodniej Polski (Wielkopolski?) w pobliżu →Gotów  – w zgodnej opinii badaczy identyfikowanych z ludnością →kultury wielbarskiej. Potwierdzenie tych informacji stanowi przekaz →Jordanesa  (Getica, 26), mówiący o pokonaniu Ulmerugiów i W. przez Gotów, przybyłych na południowe wybrzeża Bałtyku. Uważa się, że archeologicznym śladem konfrontacji pomiędzy Gotami i W., może być ekspansja ludności kultury wielbarskiej na tereny północnej Wielkopolski, a być może również wsch. Mazowsza, Podlasia i Lubelszczyzny – zajęte wcześniej przez ludność kultury przeworskiej. Nie ma jednak pewności, czy ówcześni mieszkańcy Polski płd.-wsch. należeli do związku plemiennego W.. Paweł Diakon (Historia Longobardorum, I, 7) opisał walki pomiędzy W. a →Longobardami, zakończone zwycięstwem tych ostatnich dzięki pomocy boga Godana (Odyna) i bogini Frei.

O Wandalach nie wspomniał Ptolemeusz, a Tacyt wymienił ich nazwę przy okazji ogólnej prezentacji Germanów. Zdaniem większości badaczy zajmujących się tą problematyką w I w. po Chr. W. najprawdopodobniej wchodzili w skład konfederacji plemiennej zwanej związkiem lugijskim (Lugiorum nomen), w której funkcjonowali pod inna nazwą. Z czasem – to jest w ciągu II w. po Chr. – mieliby oni przejąć hegemonię w związku, podczas gdy Lugiowie, będący wcześniej „wielkim ludem”, stracili dawne znaczenie. Ostatni raz Lugiowie wspomniani zostali przez Zosimosa w kontekście walk prowadzonych przez cesarza Probusa. Za przytoczoną hipotezą przemawia analiza źródeł archeologicznych. Wskazuje ona, że w pierwszych stuleciach po Chr. na terenach zajętych osadnictwem kultury przeworskiej, pomijając obszar ekspansji →gockiej ludnościkultury wielbarskiej, nie było większych zmian osadniczych. Dotyczy to przede wszystkim, obszarów, które identyfikować należy z głównymi ośrodkami osadnictwa lugijskiego, znajdującymi się w zachodniej Małopolsce, na Kujawach i nad środkową Prosną. Obecnie jeszcze nie można stwierdzić, czy wszystkie tereny zajmowane wcześniej przez ludność związku lugijskiego, stały się dziedzinami „wandalskimi”.


Źródło oryginalnego artykułu


Czytaj dalej